DZIEDZICTWO HISTORYCZNE

Array Drukuj Array

czyli
Nie ma teraźniejszości bez przeszłości

mapa_dedictvi_web

W okresie XIX i XX w. tutejszy region nie bez powodów uważano za jeden z najbardziej uprzemysłowionych terenów kraju. Rozwijał się tu przede wszystkim przemysł szklarski i tekstylny, dotrzymywał im kroku przemysł maszynowy. O tamtych czasach przypominają nam już tylko opuszczone fabryki, będące często klejnotami architektury przemysłowej.

Sława izerskiej produkcji szkła ma źródło w leśnym bogactwie Gór Izerskich

Drewno było łatwo dostępnym surowcem. Wykorzystywano je w hutach szkła do ogrzewania pieców. Pierwsza wzmianka dotycząca huty szkła w Sklenařicach pochodzi z roku 1376. W miejscowości Josefův Důl od roku 1687 działała huta Zenknera. Druga najstarsza czeska huta szkła znajduje się w Harrachovie. Została założona już przed rokiem 1712. Do dzisiaj zachowała się w niej tradycyjna technika ręcznej produkcji. Można się o tym przekonać osobiście, zwiedzając zakład. Elementem wycieczki jest też wizyta w minibrowarze, w którym warzone jest piwo pszeniczne.

ded011. Muzeum szkła w Harrachovie

Należy do huty szkła Novosad & syn. W pomieszczeniach byłego Pańskiego Domu znajdziemy pełną kolekcję dzieł z produkcji harrachovskiej huty.

tel.: +420 481 528 141, fax: +420 481 528 148, www.sklarnaharrachov.cz

W tym samym budynku można odwiedzić Skimuzeum i obejrzeć przeszło stuletnie narty oraz ekwipunek używany przez skoczków narciarskich, od lat pięćdziesiątych poczynając. www.harrachov.cz

Rozwój produkcji szkła w rejonie Smržovki trwał w okresie XVII i XVIII w. W Desnie w I poł. XIX w. prosperowała huta szkła prowadzona przez Josefa Riedla, w górskiej osadzie Jizerka zaś w roku 1827 hutę zbudował Franz Riedel. Następna huta szkła, zbudowana w roku 1867 przez Josefa Riedla, stoi w Jizerce do dziś (obecnie służy jako hala sportowa). Huta w miejscowości Josefův Důl – Dolní Maxov została zbudowana w roku 1879 dla Josefa Riedla. Budowla nadal stoi, ale niszczeje.

2. Muzeum historii lokalnej w Desnie – willa Riedla

przypomina o złotych czasach tutejszej produkcji szkła. Zbudowano ją w roku 1895 na wzór architektury północnych Włoch dla szklarskiego magnata Josefa Riedla młodszego. Oprócz muzeum skrywa bibliotekę miejską oraz centrum informacyjno-kulturalne.

Tel.: +420 4830383 019, www.mesto-desna.cz

Woda jako tanie źródło energii w rozwoju przemysłu tekstylnego

W fabrykach szklarskich i tekstylnych budowano kanały napędzające maszyny, znaczącą rolę odegrały także małe elektrownie wodne.

Pierwszą maszynową przędzalnię bawełny zbudowano w roku 1828 w Tanvaldzie. Mechaniczna tkalnia zaczęła tu działać w 1845 r., pierwsza przędzalnia w Smržovce – w roku 1836. Na terenie Desny około 1840 r. założono zakłady produkujące materiały wełniane, lniane i bawełniane. W znanej ze słynnego strajku fabryce w Velkich Hamrach-Svárovie produkcję rozpoczęto w roku 1845, natomiast w Plavach w 1855 r. W 1857 r. właściciel zakładów szklarskich, Josef Riedel, umożliwił miejscowej ludności pracę w branży tekstylnej, zakładając fabrykę w Šumburku nad Desną. W roku 1864 wybudował przędzalnię także w Kořenovie. W miejscowości Josefův Důl – Dolní Maxov od roku 1864 przędzono len, sześć lat później budynek odkupił Josef Riedel, który zaczął tu z powodzeniem tkać konopne sznury i liny.

W II poł. XIX w. większa część produkcji bawełny w monarchii austro-węgierskiej skoncentrowana była na niewielkim terenie doliny rzek Kamenice i Desna.

W kulturze ludowej (i nie tylko) zachowało się wiele technik zdobienia materiałów oraz prac z tekstylnymi włóknami. Przykłady takich wyrobów znajdziemy w etnograficznych ekspozycjach niemal wszystkich okolicznych muzeów regionalnych. Dotyczy to także szklanych wyrobów z doby minionej i współczesnej.

ded033. Muzeum historii lokalnej w Smržovce

Znajdujące się w pałacyku na placu T.G. Masaryka muzeum dokumentuje historyczny rozwój miasta, przypomina o lokalnym przemyśle (produkcja szkła, tekstyliów) oraz znaczących postaciach miasta.

tel.: +420 483 369 325, www.smrzovka.cz

ded044. Muzeum historii lokalnej w osadzie Jizerka

Mieszczące się w obiekcie starej szkoły muzeum za pośrednictwem stałej wystawy pn. „Stara twarz Gór Izerskich" zapoznaje gości z dziejami produkcji szkła, łowu drobnego ptactwa oraz wydobycia minerałów.

tel.: +420 482 771 676, www.csopjizerka.cz

5. Muzeum historii lokalnej Josefův Důl

Zapoznaje nas z historią miejscowości Josefův Důl, Antonínov, Dolní Maxov i Karlov, zaś eksponaty z doby minionej przypominają, że ludność pracowała tu w przemyśle tekstylnym, szklarskim i drzewnym.

tel.: +420 483 381 110, +420 483 381 096, www.josefuvdul.cz

ded066. Muzeum historii lokalnej w Jiřetínie pod Bukovą w willi Schovanka

Muzeum ma stałą wystawę przyrodniczą oraz rzemieślniczą o tematyce stolarsko-ciesielskiej. W Skimuzeum obejrzeć można duże zbiory dokumentujące początki narciarstwa w Czechach oraz inne eksponaty z epoki związane z historią sportów zimowych.

tel.: +420 483 381 687, www.vila-schowanek.cz

Na rozwój przemysłu znaczący wpływ miała kolej

Na tanvaldzki dworzec kolejowy docierała bawełna z Egiptu, surowce kopalne ze Śląska oraz węgiel z Prus.

Trasa kolejowa z Železnego Brodu do Tanvaldu została zbudowana w latach 1870–75, linię z Liberca do Tanvaldu dokończono w 1894 r., a w 1902 roku przedłużono ją do Kořenova. Jej wyposażony w zębatkę odcinek – „Kolej zębata Tanvald-Kořenov" – to ważny regionalny zabytek techniki.

ded077. Kolej zębata

Jest to najbardziej stromo poprowadzona i jedyna wyposażona w zębatkę linia kolejowa w Republice Czeskiej. Na odcinku siedmiu kilometrów pokonuje różnicę wysokości 235 metrów. W latach 1899–1902 zaistniała konieczność wybudowania pięciu wiaduktów i przebicia takiej samej ilości tuneli. Najdłuższy z nich, o długości 940 metrów – zwany Polubenskim – jest jednocześnie najdłuższym jednotorowym tunelem w Czechach. Z pierwotnych 59 km długości austriacko-pruskiego łącznika między Tanvaldem a Szklarską Porębą zachowało się już tylko 12 km. W roku 1992 trasa zębata Tanvald-Kořenov-Harrachov wraz z należącymi do niej obiektami została uznana przez ministra kultury za zabytek, organizowane zaś „nostalgiczne przejazdy" stały się popularną atrakcją. www.zubacka.cz

8. Muzeum kolei zębatej w Kořenovie

Muzeum mieści się w budynku dworca, zaprasza do zwiedzania ekspozycji poświęconej kolei zębatej Tanvald-Kořenov. Przedstawia jej historię, ciekawostki eksploatacji oraz stosowane pojazdy.

tel.: +420 724 820 126, www.zubacka.cz

ded099. Wiadukt w Smržovce

W roku 1894 w Smržovce zbudowano wiadukt, aby linia kolejowa z Liberca mogła zostać poprowadzona aż do Tanvaldu. Przy jego budowie brali także udział doświadczeni włoscy budowniczowie mostów i tuneli. Obecnie należy do zabytków architektury technicznej. www.smrzovka.cz

POZNAJMY HISTORIĘ

10. Kościół ewangelicki w Kromnowie

który dotrwał do naszych czasów, został zbudowany w 1802 r. Źródła podają, że powstał on na podwalinach wcześniejszej, bo pochodzącej z 1744 r., drewnianej budowli o konstrukcji szkieletowej. Tamta jednak okazała się na tyle nietrwała, że nieco ponad pół wieku później tutejsza gmina ewangelicka postanowiła wznieść coś bardziej solidnego.

Do II wojny światowej świątynia służyła wiernym, ale powojenne przemieszczenia ludności sprawiły, że ziemie Dolnego Śląska musiała opuścić ludność niemiecka wyznania ewangelickiego, a na jej miejscu osiedlili się Polacy przybywający tu z różnych zakątków Polski i świata. W większości wyznawali oni katolicyzm. Protestancka świątynia przestała więc pełnić swą funkcję sakralną i popadła w zapomnienie. Z każdym rokiem stawała się coraz większą ruiną.

Rewitalizacja zabytkowego kościoła poewangelickiego w Kromnowie dała początek markowemu produktowi turystycznemu, który dziś jako Artystyczna Galeria Izerska stanowi swoisty magnes przyciągający ludzi ciekawych historii, a także miłośników sakralnej architektury i amatorów sztuki w jej różnorodnych odsłonach. Właśnie z tego miejsca warto rozpocząć swoje turystyczne wojaże po Izerach, łącząc aktywny wypoczynek na szlakach turystycznych Gór Izerskich i poza szlakami z obcowaniem ze sztuką.

11. Pracownia witraży w Antoniowie

Pracownia witraży "ANTONIÓW" działa od 1990 roku na Dolnym Śląsku, blisko Jeleniej Góry i Szklarskiej Poręby we wsi Antoniów, w malowniczym otoczeniu Gór Izerskich, które sprzyja inspiracji i powstawaniu niepowtarzalnych projektów. Jest to rodzinna pracownia autorska. Tworzone tu witraże i lampy znalazły się już w wielu zakątkach Polski i świata, np. w Niemczech, Francji, Holandii, Stanach Zjednoczonych, Izraelu.

Beata i Marcin Chlebowscy
Antoniów 17
58-512 Stara Kamienica
tel. +48757543740,
kom. +48530567815, +48609705557
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

logo-finance